
'Met trein stoot je gemiddeld 75 pct minder CO uit ten opzichte van auto' 2; 
NRC.NEXT
20 september 2012 donderdag
Section: Op de hoogte
 Steven Verseput
De aanleiding
Sinds deze zomer heeft de NS een CO2-vergelijker geïntegreerd in de reisplanner op de website http://ns.nl. Met deze tool is het mogelijk de CO2-uitstoot van je treinreis te vergelijken met dezelfde rit met drie typen auto's: compact, middenklasse en groot/MPV. Binnen die klassen vindt onderscheid plaats naar brandstof: elektrisch, hybride, diesel/LPG of benzine. Er wordt aangegeven hoeveel CO2 je uitstoot door met de trein te reizen, met een vergelijking hoeveel dit bij de verschillende typen auto is. Maar bij iedere reis die je plant op de NS-website wordt steeds hetzelfde gemiddelde gegeven: 'Met deze reis stoot u gemiddeld 75 procent minder CO2 uit ten opzichte van de auto'. We controleren hier deze stelling. Next-lezer Bjørn Dijkstra wees de redactie erop.
Waar is het op gebaseerd?
De CO2-vergelijker is gebaseerd op een formule van Milieu Centraal, een onafhankelijke voorlichtingsorganisatie voor energie en milieu die bij dit project samenwerkt met de NS. Op verzoek van next.checkt mailde Milieu Centraal de rekenmethode toe.
-CO2-uitstoot enkele reis trein: [aantal kilometers van het treinreistraject ] x 31 [gram CO2 per reizigerskilometer in de trein] x [aantal reizigers].
-CO2-uitstoot enkele reis auto: [aantal kilometers van het autoreistraject ] x [CO2-uitstoot auto] / [gemiddelde bezetting]. De cijfers voor de CO2-uitstoot van de auto en de gemiddelde bezetting staan in de tabel op de pagina hiernaast.
Een vergelijking als voorbeeld. Plan je een reis op het traject Rotterdam Centraal-Amsterdam Centraal (86 kilometer), dan stoot je met de trein 2,7 kg CO2 uit (86 kilometer x 31 gram CO2 x 1 reiziger). Met een compacte benzineauto stoot je 10,6 kg CO2 uit (86 kilometer x 123 CO2-uitstoot per reizigerskilometer).
Het gemiddelde percentage van 75 procent, dat in iedere vergelijking terugkomt, komt als volgt tot stand: als je de CO2-uitstoot bij een treinreis (in het geval van Rotterdam CS-Amsterdam CS 2,7 kg) afzet tegen het gemiddelde van de uitstoot van de tien verschillende autotypes (10,8 kg), blijkt dat er bij de treinreis gemiddeld 75 procent minder CO2 wordt uitgestoten. Welke reis je ook plant, je komt altijd rond de 75 procent uit.
En, klopt het?
De next.checkt-redactie heeft de formule en de onderliggende cijfers voorgelegd aan drie experts op dit gebied: Eelco den Boer (onderzoeker bij advies- en onderzoeksbureau CE Delft), Ron Wit (milieu-econoom en hoofd klimaat en energie van Stichting Natuur en Milieu) en Jos Cozijnsen (eigenaar van een adviesbureau op het gebied van CO2-emissiehandel).
De gebruikte cijfers en de formules zijn correct, aldus Wit en Den Boer. Wel lijkt er voor de trein een vrij lage CO2-emissie te zijn gebruikt: 31 gram CO2 per reizigerskilometer. In een rapport van vorig jaar van Railforum wordt een hoger cijfer genoemd: 37,6 gram (gebaseerd op data uit 2009). We zijn bij de NS nagegaan of de 31 gram klopt. Het cijfer komt uit het NS-jaarverslag over 2011. In een e-mail licht de NS toe hoe de 31 gram is berekend: de totale CO2-uitstoot van het reizigersvervoer in 2011 (518.000.000.000 gram) is gedeeld door het totaal aantal reizigerskilometers (16.808.000.000). Afgerond komt je dan op 31 gram per reizigerskilometer uit.
De experts missen wel enkele gegevens in de formule. Zoals: met hoeveel mensen je reist in de auto, bijvoorbeeld één of vier. Dit is van invloed op de uitkomst van de berekening van de CO2-uitstoot: hoe meer mensen in de auto, hoe lager de uitstoot per persoon. Nu is uitgegaan van een gemiddelde bezettingsgraad van 1,5 persoon per auto, wat gebaseerd is op een berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek.
En de productievervuiling bij de ontwikkeling van spoor, wegen, auto's, treinen en het bouwen van stationshallen is ook niet opgenomen in de berekening. Deze gegevens zijn van belang, maar het is begrijpelijk dat ze niet worden meegewogen. De berekening zou op die manier zeer ingewikkeld worden, en niet inzichtelijker zijn voor de reiziger. Hetzelfde geldt voor het voor- en natransport bij de treinreis: het is van belang, maar het zou de calculatie erg complex maken.
De deskundigen hebben kritiek op het grove gemiddelde bij de vergelijking (75 procent minder uitstoot ten opzichte van de auto). Er zijn behoorlijk grote verschillen in de CO2-uitstoot bij de diverse auto's. Zo stoot een compacte elektrische auto op het traject Rotterdam-Amsterdam 4 kg CO2 uit, terwijl een grote benzineauto op hetzelfde traject 17,5 kg uitstoot.
Cozijnsen: ,,Dit plaatje gaat aan gemiddelden ten onder. Of ik nu naar Amsterdam, Friesland of Dedemsvaart reis, het is met de trein altijd 75 procent minder CO2 vervuilend." Marc Zitzen, onderzoeker bij Milieu Centraal, erkent dat het om een ,,gemiddelde vergelijking" gaat. ,,Het zou heel gedetailleerd kunnen. Maar dan ben je als websitebezoeker wel veel tijd kwijt aan het invullen van de gegevens van je auto."
Conclusie
De CO2-vergelijker van de NS is gebaseerd op een correcte formule. Ook zijn de gebruikte cijfers juist. Wat onduidelijkheid veroorzaakt, is het grove gemiddelde dat altijd de uitkomst is: ,,Met deze reis stoot u gemiddeld 75 procent minder CO2 uit ten opzichte van de auto." Het probleem zit in de passages 'met deze reis' en 'ten opzichte van de auto'. Immers: de 75 procent is een gemiddelde dat gebaseerd is op een vergelijking met alle autotypes in de berekening. Beter zou zijn om te stellen: met deze reis stoot u gemiddeld 75 procent minder CO2 uit ten opzichte van de gemiddelde auto. Daarom beoordelen we de bewering als half waar.
next checkt verder nog
,,Warren Buffett geeft 99% van zijn geld weg." Randall Lane, hoofdredacteur van het Amerikaanse magazine Forbes.
,,Het registreren van de lengte van gesprekken met patiënten in de zorg moet van de verzekeringsmaatschappijen." Cabaretier Theo Maassen tegen premier Mark Rutte bij Pauw en Witteman.
Een bewering voorbij horen komen die je graag zou laten checken? Attendeer de redactie van next.checkt erop door een mail te sturen naar: @nrc.nl Of tip de redactie via Twitter met de hashtag #
 
CO2 -vergelijker, geïntegreerd in de reisplanner op site van de NS
foto Hollandse Hoogte
De CO2-vergelijker. Hier een berekening van het traject Rotterdam CS-Amsterdam CS. 
